اخبار > مرکز تحقیقات رفاه اجتماعی دانشگاه برگزار کرد: نشست تخصصی حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی

در ادامه نشست های تخصصی ماهانه مرکز تحقیقات رفاه اجتماعی، نشست تخصصی حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی در دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی برگزار گردید.

در این نشست که روز شنبه 6 دی ماه 1393 با حضور اساتید، محققین و دانشجویان برگزار گردید، دکتر میرطاهر موسوی، عضو هیات علمی دانشگاه به عنوان سخنران این نشست مباحث مربوط به حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی را به شرح زیر تبیین نمود.

 حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی  Informal Settlement پدیده جغرافیایی، معماری، اجتماعی است و تعداد حاشیه نشینان در جهان بالغ بر 1400 میلیون نفر می باشد که سهم کشورهای در حال توسعه 1355 میلیون نفر است.

حاشیه نشینی تعاریف متعددی دارد براساس تعاریف سازمان ملل حاشیه نشینی با معیارهای فقر، سازه ساختمانی نامناسب، شرایط محیطی غیربهداشتی، محرومیت اجتماعی و اقامت نامطمئن شناخته می شود. جنبه های مختلف حاشیه نشینی شامل: حاشیه نشینی اجتماعی، حاشیه نشینی سیاسی، حاشیه نشینی اقتصادی، حاشیه نشینی فرهنگی می باشد.

پیشینه ملموس حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی در ایران به سالهای 1300 (با گسترش نقش پدیده نفت در مناسبات اقتصادی) بازگشته  و عمدتاٌ در حاشیه تهران شکل گرفته و از سال 1335 و به دنبال آن در دهه 40 همراه با اجرای قانون اصلاحات اراضی رشد و گسترش جدی تر یافت. ایران شانزدهمین کشور پرجمعیت جهان بوده و در دوره زمانی سالهای 1335 تا 1380 به میزان3/6 برابر افزایش جمعیت داشته (این رقم در شهرها 7 برابر بوده است) در حالیکه متوسط جهانی این افزایش 1/3  در شهرها  می باشد. ضرب آهنگ سریع تشکیل شهرها طی سه دهه اخیر با اجرای قانون مبنی بر ”شهر شناخته شدن مناطق با 5000 نفر سکنه“ و شکل گیری نوعی از "حاشیه نشینی پنهان"  و تغییر شکل یافته بنام "شهرهای جدید" توام با حرکت مکانی جمعیت موجب افزایش و انفجار آسیب های  اجتماعی و موجب گستردگی و چندلایه شده است که حاشیه نشینی  واسکان غیر رسمی از جمله آنهاست.

مطابق مطالعات انجام شده در وزارت راه و مسکن، 77 شهر کشور با پدیده حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی روبروست. ولی در زمینه آمار صحیح ساکنین حاشیه ها و مناطق با اسکان غیررسمی در کشور دچار اغتشاش هستیم.

 رابطه و تاثیرگذاری آسیب های اجتماعی و حاشیه نشینی دوسویه و حلقوی است. حاشیه نشینی با پیامدهای روانی و اجتماعی مانند عدم مشارکت فراگیر، بی اعتمادی، بی هویتی، بیگانگی، ناسازگاری و.... سیل مهاجرت اختلال زا و تضعیف سرمایه اجتماعی سنتی(درون گروهی) و عدم شکل گیری منظم و ارگانیک سرمایه اجتماعی بین گروهی و فراگروهی و عملکرد دوسویه و آسیب های اجتماعی و... می باشد.

در ادامه به عنوان مطالعه موردی جناب آقای دکتر موسوی به ذکر نمونه کرج به عنوان آیینه تمام نمای حاشیه نشینی پرداختند، منطقه اسلام آباد کرج هم نمونه قابل مطالعه حاشیه نشینی است که بعضی از مشخصات آن به این قرار است: 8 منطقه متنوع جنسیتی و قومیتی،120هزار نفر جمعیت که قریب 98% مهاجرند و در سه تپه لغزنده شهر مستقرند، که مطابق مطالعات انجام شده حدود 80% ابنیه احداثی که در متراژهای کوچک هم هستند فاقد حداقل ایمنی در مقابل زلزله هستند و از سوی دیگر انباشت مسائل، مشکلات و آسیب ها در این منطقه قابل ملاحظه و مطالعه جدی است.

بخشی از راهکارهای مقابله با پدیده حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی:  ایجاد عزم ملی برای توجه به مسئله حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی بعنوان چالش جدی کشور و نه ماموریت یک سازمان خاص، تحقق آمایش سرزمین اصولی در کشور، شکل گیری واقعی منطقه بندی کشور تا مناطق نسبت به هم همپوشانی و هم افزایی داشته باشند، رونق اجتماعی از طریق  نهادسازی، تاسیس انواع سازمان های مشارکتی ،مدنی و شبکه های اجتماعی و توسعه آموزش به منظور تحقق واقعی ”شهروندی ” آگاهانه و مسئولیت پذیر در شهر و حاشیه ها ، اتخاذ تدابیری جهت جلوگیری از فرسایش سرمایه اجتماعی موجود و تلاش برای افزایش آن و شکل دهی به سطوح سرمایه اجتماعی طراحی ساز و کار تسهیل گرانه بابت ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا در امر مسکن مناسب خانواده ها درمبدا ومقصد. (مثل مسکن اجتماعی و ...)، تلاش در جهت رونق اقتصادی و اجتماعی و فدرالیسم اقتصادی در تمام کشور می باشد.

در پایان بحث پیشنهاداتی در زمنیه ضرورت شفاف سازی مفاهیم نزدیک به حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی ... و همچنین بررسی نیم رخ جمعیتی حاشیه نشینان و تشکیل بانک آسیب های اجتماعی و دسترسی به آمار واقعی در این زمینه مطرح شد.